Randen zijn heel belangrijk in de natuur

In de natuur zie je overal het belang van randen, zowel op macro- als op micro-niveau. De rijkste gebieden zijn delta’s, dit zijn gebieden waar water en land heel sterk overlappen. De reden voor deze grote diversiteit aan soorten is het samenkomen van 2 verschillende habitats.

venn-diagramU herinnert zich misschien nog de Venn-diagrammen uit de lagere school waarbij 2 cirkels een overlappende zone vormen. Dit is wat er gebeurt bij bv. een delta. Landdieren, waterdieren én dieren die zich specifiek thuis voelen in deze overgangszone komen er voor. Dit zorgt voor een veel rijkere diversiteit in de overgangszone dan in elke zone apart.

Een ander voorbeeld is de overgangszone tussen grasland en een bos. Deze zone met groter wordende struiken herbergt ook veel meer dieren dan er in een grasland of in een bos zijn.

Op microscopisch niveau geldt dit principe op plaatsen waar het raakvlak en de uitwisseling enorm wordt vergroot: grensvlakken zoals longblaasjes (het raakvlak tussen bloed en zuurstof), smaakpapillen of darmvlokken.

Een recht kanaal herbergt bijna geen leven en biedt een zeer beperkte habitat. Een meanderende rivier heeft een kant waar het water snel stroomt en een zijde waar het bijna stilstaat. Elke zijde heeft een andere begroeiing en ook een andere dynamiek en diversiteit aan leven. Het verschil tussen een rechte rivier en een meanderende rivier is enorm naar leven en diversiteit toe. Hoe meer rand, hoe meer leven.

Randen gebruiken in de tuin

Om een grotere diversiteit en rijkdom te hebben in onze tuin, gaan we bewust randen en grotere raakvlakken creëren zodat de uitwisseling kan verhogen en de rijkdom toeneemt.

Voordat we echter dieper ingaan op het gebruik van randen in de tuin, moet u ook eerst iets weten over het gebruik van rechte lijnen in een tuin.

Organische lijnen ≠ Rechte lijnen

In de natuur komen rechte lijnen niet voor! De kustlijn, de oever van een vijver, het vluchtpad van een trekvogel, de loop van een mier naar zijn nest, … Nooit zijn het rechte lijnen, er zitten altijd bochten en kronkels in.

Sommige lijnen lijken misschien recht vanop grote afstand maar wanneer u dichterbij komt, dan blijkt overduidelijk dat het een gerimpelde en onregelmatige lijn is. Dit is het streven van natuur naar een oneindige lengte, naar een sterk vergroot raakvlak.

Daarom ook stappen we in een natuurlijke tuin af van rechte lijnen. Een rechte lijn is de kortste weg tussen 2 punten en verkleint zo het raakvlak terwijl we juist het omgekeerde willen bereiken. Denk hierbij bv. aan welke vorm een natuurlijke rivier aanneemt (meanderen) en wat wij ervan maken.

Een soort rand die heel belangrijk is in een tuin zijn heggen, in grotere tuinen houtkanten en in kleine tuinen klimmers. Onze moderne landbouw gaat hier de compleet tegenovergestelde richting uit en heeft via het stelselmatig vergroten van de oppervlakte van de velden alle houtkanten gekapt. Dit levert mooie rechte velden op, gemakkelijk om te bewerken – maar absoluut niet natuurlijk.

Deze houtkanten vormden een zeer belangrijk landschappelijk element met verschillende functies (ook in uw tuin!):

  • grote diversiteit aan planten en dieren
  • verbinding tussen verschillende gebieden
  • bron van brandhout, houtsnippers, geriefhout, …
  • beschermt gewassen tegen harde wind

Een houtkant is eigenlijk vergelijkbaar met de overgangszone tussen grasland en bos.

Eerst de buitenste randen

U moet zo goed mogelijk gebruik maken van randen in uw tuin, ze hebben immers verschillende positieve eigenschappen die de diversiteit aan insecten en dieren stimuleren. Ook hebben randen dikwijls meerdere voordelen, zodat ze een echte must zijn.

We beginnen altijd met onze buitenste en grootste randen aan te leggen. Hier hebben we de keuze in de hoogte, breedte, functie, …

Zo moet je langs de oostzijde een hogere, goed sluitende haag zetten tegen de koude oostenwind. U mag echter geen volledig dichte afsluiting plaatsen zoals een muur. Door de haag kan de wind nog een beetje door maar bij een muur moet alle wind erover en gaat deze hard kolken achter de muur, wat veel schade kan veroorzaken. Bij voorkeur worden hier soorten voor gebruikt die vroeg in blad komen en zo snel beschutting leveren.

Naargelang de grootte van uw tuin kunt u ook kiezen tussen een haag, een heg of een houtkant. Hoe breder en diverser de afsluiting, hoe groter de soortenrijkdom en waarde voor uw tuin. Een haag moet u snoeien en zal niet veel bloeien en bestaat meestal uit 1 soort plant.

Een heg, en zeker een houtkant, gaat u veel minder snoeien, bestaat uit vele verschillende soorten en krijgt de kans om te bloeien. Hierdoor vervult zo’n afsluiting vele functies:

  • Beschutting van de tuin tegen wind en inkijk
  • Schuil- en nestplaats voor vele dieren
  • Voedselbron
  • Overwinteringsmogelijkheden
  • Leverancier van brandhout (bij een houtkant)
  • Visueel aantrekkelijk

Een haag die de tuin afsluit is goed voor een verhoging van de temperatuur tot 2°C, en dit over een lengte van 10 x de hoogte van de haag.

Langs de zuidkant moet u geen grote haag voorzien, eerder een doorlaatbare, lage haag die de warmere wind en de zon binnenlaat, maar te hevige wind breekt en verzwakt.

Randen in de tuin

Indien u een grotere tuin heeft, kunt u de tuin ook opdelen in verschillende zones door verscheidene kleinere hagen te planten. Hier kan de haag bestaan uit kleinfruit zoals rode bessen, braambessen of frambozen. Hier zijn de verschillende functies van de hagen afsluiten, creëren van micro-klimaat, voedselbron en beschutting voor insecten en dieren.

Indien u niet veel plaats heeft maar toch de randen die er zijn wilt benutten, kunt u eerder naar klimplanten als afsluiting gaan of fruitbomen tegen een zuidermuur laten groeien. Ook muren die veel schaduw krijgen kunt u perfect benutten en ze laten volgroeien met bv. een klimop die in het najaar een belangrijke voedselbron voor insecten vormt en in de lente bessen levert voor de vogels.

Er zijn randen op zeer veel niveaus

De randen in uw tuin blijven natuurlijk niet beperkt tot hagen en muren, maar ook een poel, of verschillende kleine poeltjes zijn immens waardevol. Of de manier waarop je de randen van je paden aanlegt, de randen van je bedden of de manier waarop je het oppervlak van uw bedden beter benut door in golvende lijnen te zaaien en niet in rechte rijen.

Sleutelgat-principe

Sleutelgat-principe

Een praktisch voorbeeld van het toepassen van deze randen zijn sleutelgaten. Deze ‘inhammen’ in een bed zorgen voor een veel grotere oppervlaktebenutting door de aanwezige rand sterk te vergroten. Tegelijkertijd wordt ook de benodigde oppervlakte van het pad sterk verminderd.

Tijdens het ontwerpen en opbouwen van uw tuin moet u ook niet alle randen ineens vastleggen. Zo begint u in uw tuin met de grote randen, waarna u elke keer afzakt en zo op een steeds lager niveau randen creëert.

Eerst de grotere buitenkanten, dan onderverdelingen in de tuin, de randen van paden en bedden, de rand tussen de bodem en de lucht, …

 

Randen in de praktijk